“THIÊN CỔ ANH HÙNG”

CÂU CHUYỆN VĂN HÓA:

“THIÊN CỔ ANH HÙNG”

Giang Văn Minh là người xứ Đoài (nay thuộc Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội), làm quan dưới triều đình của vua Lê Thần Tông và chúa Trịnh Tráng. Năm 1637, ông vâng mệnh đi sứ Trung Quốc.

       

Lăng mộ và Nhà thờ Thám hoa  Giang Văn Minh ở Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội

Khi vào triều đình Trung Quốc, vua Minh là Sùng Trinh đã ra vế xuất để bắt sứ thần họa .Vế xuất đối là: “Đồng trụ chí kim đài dĩ lục”, nghĩa là “Trụ đồng đến nay rêu đã xanh”.

Câu đối này mang hàm ý hống hách, muốn làm nhục không chỉ sứ giả mà cả quốc thể của sứ giả qua việc nhắc lại việc xưa: Tướng nhà Hán là Mã Viện, sau khi  đàn áp xong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, đã dựng một chiếc cột đồng rồi khắc lên đó mấy chữ: “Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt”, nghĩa là: nếu chiếc cột đồng này mà gãy thì đất Giao Chỉ sẽ bị diệt vong.

Trước thái độ ngạo mạn và xúc phạm quốc thể, sứ thần Giang Văn Minh đã không hề e sợ (dù biết có thể nguy hại đến tính mạng) đã đối lại: “Đằng Giang tự cổ huyết do hồng”, nghĩa là “Sông Đằng từ xưa máu còn đỏ”.

Vế đối chỉnh không chê vào đâu được! Giang Văn Minh đã nhắc cho vua quan nhà Minh nhớ đến ba lần đại bại trên sông Bạch Đằng: Của quân Nam Hán năm 938, của quân Tống năm 981 và của quân Nguyên năm 1288 – những lần bại trận của quân phương Bắc mà đến nay máu còn nhuộm đỏ nước.

Quá bẽ bàng vì câu đối của sứ thần nước Nam, vua quan nhà Minh đã làm một việc hền hạ mà tự cổ chí kim hiếm có trong thông lệ ngoại giao: giết sứ giả. Vua Minh ra lệnh: “Mổ bụng sứ thần An Nam để xem chúng to gan lớn mật đến đâu”.

Khi thi hài của Giang Văn Minh được đưa về đến Kinh thành Thăng Long, vua Lê Thần Tông cùng chúa Trịnh Tráng đã đến bái kiến linh cữu và truy tặng chức cao, tước hậu cho ông, đồng thời ban tặng câu “Sứ bất nhục quân mệnh, khả vi thiên cổ anh hùng”, nghĩa là: Sứ thần không làm nhục mệnh vua, xứng đáng là anh hùng thiên cổ. Ngày nay trên mộ của Giang Văn Minh còn rõ bốn chữ “Thiên Cổ Anh Hùng”.

Về sự tích này, tôi có làm bài thơ sau:

CÂU ĐỐI NỔI TIẾNG

 (Tung hoành trục khoán)

ĐỒNG kia muôn thuở cùng bờ cõi

TRỤ ấy ngàn đời với núi sông

CHÍ khí người Nam thành rạng sử

KIM tiền đất Bắc hóa hư không

ĐÀI nghiên đã khắc bao huyền thoại

DĨ vãng còn ghi một tấm lòng

LỤC thấy nơi này: ba trận thắng

ĐẰNG GIANG TỰ CỔ HUYẾT DO HỒNG!

                                                 Xuân Lộc